Community Psychiatry in India

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 16 other followers


Local-spread of Blue-whale legend in Kerala: part 2

My initial blog on the blue-whale pandemic which captured the trail upto 1 week after the local media-outbreak in Kerala, was posted a week back. I had observed at that time that the media-interest in it had waned, however that was not to be! As the real oceanic cousins of the digital-whale are wont to surprise, it was but a dive, disappear and resurface!

What followed was another bout of hysterical paroxysm for the media – this time rendered more jarring by the breaking-news visual media and its expert-ized prime-time discussions. So much happened over the few days that I thought it did be better to have a part2 to document the artifacts. These artifacts span the visual/ print/virtual/ digital/ social media expressions like trolls, messages, poems, narrative anecdotes, …..

This time again it was the malayalamanorama group (manoaramanews channel) which ignited the proceedings like its print-arm had done it earlier. It was breaking news : ” killer games gets its first prey in Kerala” , “16 year old die after playing blue whale, says mother”, “proof that the boy had completed the blue whale tasks”

IMG-20170815-WA0003     IMG-20170815-WA0004  IMG-20170815-WA0005     IMG-20170818-WA0002

This sets off the cascade, artifacts from which are collated below:

police chief


media discussions in which psychiatrists, cyber experts etc participated

IMG-20170816-WA0004   IMG-20170816-WA0003     abn

trolls and images in social media

IMG-20170820-WA0005                  trolll

IMG-20170820-WA0007           IMG-20170818-WA0001

Testimonial with poem

another poem 

facebook-page post by a collective of doctors who are “myth busters”

twitter (There is a more dangerous game than in India. It is called  farming. Participants commit suicide in the end. Families too.)

blog post

whatsapp handout  

Youtube search history with “kerala blue whale” threw up ~800 videos uploaded in last one month.

newspaper follow through:

IMG-20170817-WA0001    IMG-20170817-WA0002

Gov of India request to google and Facebook


Kerala child rights commission initiates a case

Intex Aqua Wing_20170817_110434_300

news reports on updates by police

police1   police2

A report that asks to focus on depression


Thus the Blue whale true to its folkloric nature stimulates a lot of cultural expressions too, over and above the hysteria in the news media and the media-men.

August 20: news reports

1. IG incharge of cyber investigation in Kerala categorically says no game exist.


2. An admin of a meme generatiing website  comments on how they felt spreading “awareness” in early stages can be counterproductive and hence kept away from it as part of being socially responsible.

“We try to create socially responsible memes as part of our collaboration with the Cyberdome.For instance, even before the news of the Bluewhale game spread, the officers were interested in spreading awareness. However, we advised them against it as people have a tendency to experiment with things which we urge them not to try out,” said Hrishikesh Bhaskaran, an ICU admin, adding that they made sure that no such memes were posted.

3. Meanwhile reports of the hysteria-cycle starting at neighbouring state of Karnataka!
Added later:
nice analytical article which came in facebook and reprinted in mathrubhoomionline.




The local-spread of the blue-whale pandemic in Kerala: fanning of an urban-legend by media and experts.

If you were in Kerala during last week, the chances are that you could not have escaped knowing about the Blue Whale Game! Ever buoyed by a sensation-seeking online media, the game’s cross-border global spread finally touched the shores of Kerala exactly one week back. Suffice to say now that, brewed further by a perverse media-interest, fanned by the media-experts and ratified by the police; the urban-legend continued its onward cruise, unchecked in the local media. Now that the interest has waned, this write-up is to document and reflect on the hysteria surrounding the local-spread of the pandemic.

Global background: 

The Wikipedia uses words like “claimed to exist”, “allegedly” etc while providing basic information about this internet “game”. However the pandemic-spread of the name/fame of the game, which originated in Russia, is evident by the country-wise listing of the case summaries of the players of the game -always teen aged boys and girls- who apparently  put themselves in danger by engaging with it. Suicide of a fourteen year old boy from Mumbai on 30th, July, 2017 is listed there. The page also documents the reactions and responses from across the globe: ministers and mayors expressing concern, state authorities issuing warnings, schools providing lectures are a few of them. And a casual search of online news-websites with readership in different pockets of the globe, throws up reportage on how parents and authorities in that part of the globe are getting-concerned/ should-be concerned about this danger!

Sections of the media do discuss the rumor elements in the story- this one as early as May 9, 2017 in the Indian national media ( The Indian Express);  quotes the Bloomberg View (a US based internet news and views site) columnist Leonid Bershidsky’s  comments that: the blue whale is more of an “urban legend“. He laments that an approach of fighting a legend will take attention away from the real causes of high suicide rates – the “broader societal ills” like family distress, poor support in schools, corruption and anomie in society.  The Indian express report also says….

The hysteria surrounding the Blue Whale “suicide game” needs to be re-focused on issues of adolescent depression that invite it.

Websites that document, research and fact-check memes, viral phenomenon and urban-legends have also not found direct evidence for it and not been able to link  social-media based game groups to increase in suicide rates. Nevertheless, the legend has managed to create some hysteria among media and experts in Kerala. This post is about documenting that phenomenon.

Mass Hysteria:

Talking about mass-hysterias, it has become all too common – the most recent ones are the lesser known ‘mangalsutra rumour‘ in rural Karnataka and the one from rural northern India that has caught the attention of the international media also – the ‘choti cutting’ (braid chopping).

Braid chopping phenomenon has been described as hysteria by a psychiatrist.  It has been qualified as a ‘rural area’ phenomenon with ‘victims who are uneducated’ and who need ‘counseling and explanation that there is no scientific basis to it’. However in another report  a social-commentator says…

It is difficult to say if the hysterical act is ‘deeply significant, just a prank or the domino effect of one event’ and therefore  ‘don’t scoff at the women..we are all suggestible to socially transmitted obsessions’.

In this line the hysteria surrounding the blue-whale in Kerala is explored as the spread of an urban legend/ myth among the educated – experts, media and police of Kerala.


(As an aside, a documented hysterical event surrounding a myth in urban-space in Kerala was back in 2015 about a ‘black man‘. The more recent booing-crowds that followed the actor after his arrest has also been described as a mass-hysteria by a psychologist)                     (illustration from the web)


The Spread of the blue whale in Kerala:

Looks like it all started with this boxed news item in malayala-manorama; on 3rd August announcing the arrival of game in Kerala:

 കേരളത്തിലും വിവദഗെയിം, പോലീസ്സ് പിന്നാലെ . 

It says the police is in hot pursuit! It reports that police have found that the “killer game” has been downloaded 2000 times in Kerala. A few teenagers who went sightseeing to the seashore apparently did it under the influence of the game and their parents found, on checking their mobile phones, that they have played the game. The write up ends with a advisory for vigilance by parents. 

‘കൊലയാളി ഗെയിം’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന വിവാദ മൊബൈൽ ഗയിം കേരളത്തിൽ രണ്ടായി മത്തിലധികം പേർ ഡൗൺലോട്  ചെയ്തതായി പോലീസ്സ്.

The Malayalamanorama supported this item with an op-Ed piece on the same day (on 3rd August) by a media-psychiatrist titled 

മരണം മണക്കുന്ന സൈബർ ഗേമുകൾ. 

It  quotes the Mumbai incident and its relations to the blue-whale game. The article doubts such report’s veracity nevertheless underscores the need to be vigilant -should it be true. It dwells on cyber addictions, mental vulnerabilities, environmental and social vulnerabilities and ends on a call for vigil by parents as quite-often mishaps happen due to lack of vigil by parents. It directly addresses the reader in second person and warns that their children can fall into the trap by casually engaging with the game. 

 നാളെ നിങ്ങളുടെ കുട്ടിയും വെറും കൗതുകത്തിനു വേണ്ടിയെങ്കിലും ഇന്റർനെറ്റിൽ അതു തിരഞ്ഞുപോകാം. ഏതു വഴിയിലാണ് അപകടം പതിയിരിക്കുന്നതെന്ന് നമുക്ക് ഉറപ്പുപറയാനാകില്ല. 

The next day on 4th Augustwe see more action in Mathrubhoomi newspaper which contains a reportage.

സാഹസിക ചോരക്കളിയുമായി സ്‌കൂള്‍ വിദ്യാര്‍ഥികള്‍ ഇവിടെയും

വിദ്യാര്‍ഥികളുടെ ജീവനെടുക്കുന്ന ബ്ലൂവെയില്‍ ഓണ്‍ലൈന്‍ കളിക്ക് സമാനമായ പ്രവണതകള്‍ സംസ്ഥാനത്തും റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ബ്ലേഡ്‌കൊണ്ടും കോമ്പസ്‌കൊണ്ടും കൈയില്‍ ചിത്രങ്ങള്‍ വരയുന്ന വിദ്യാര്‍ഥികളെ… ചില സ്‌കൂളുകളില്‍ കണ്ടെത്തി.

Mathrubhoomi also has a supporting op-Ed⇓ on same day by a cyber forensic expert

 ഓണ്‍ലൈനിലെ മരണക്കളി.

10 മുതല്‍ 14 വയസ്സുവരെയുള്ള കുട്ടികളെ പതുക്കെപ്പതുക്കെ ആത്മഹത്യയിലേക്ക് നയിക്കുക എന്നതാണ് ഈ ഗെയിമിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം…അമ്പതാം ദിവസമാകുമ്പോഴേക്കും ആ പിഞ്ചുമനസ്സ് മരണത്തെ പുല്‍കാന്‍  പാകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാകും. 

പോലീസ് ഈ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റര്‍മാരെയാണ് തിരഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. പക്ഷേ, ഇവരെ വലയില്‍ വീഴ്ത്തുക എന്നത് എളുപ്പമല്ല…  

എന്നാല്‍, മാതാപിതാക്കള്‍ക്കും അധ്യാപകര്‍ക്കും കുട്ടികളെ ഇത്തരം ഗെയിമുകളില്‍നിന്ന് രക്ഷിച്ചെടുക്കാന്‍ മറ്റൊരു വഴിയുണ്ട്. കുട്ടികളുടെ ദിനചര്യകളില്‍ അടുതത്ത കാലത്ത് പെട്ടെന്ന് വന്നുചേര്‍ന്ന മാറ്റം ശ്രദ്ധിച്ചാല്‍മാത്രം മതിയാകും കുട്ടികള്‍ ഇത്തരം ചതിക്കുഴിയില്‍ പെട്ടിട്ടുണ്ടോ എന്നറിയാന്‍ 

The alarmist pattern gets more set here in the detailed scare elements and parental advisory. Next day,  on 5th August⇓  in a Times of India report comes the refutation,  and it quotes the police IG on the issue of downloads.

2000 downloads of Blue whale game in Kerala? Nope, just a hoax, says cops

“The report claiming 2,000 downloads is a hoax as the police have not confirmed any such cases till date”, he says

However The Hindu report on same day⇓  quotes extensively from a police advisory to the public.

Blue Whale Challenge: Police issue advisory 

Terming the online game ‘extremely dangerous’, the police have said that several children and youths have been deeply influenced by the game.  Under the circumstances, the parents have been advised to monitor the activities of their children and remove such games from their computers and smart phones, the advisory added. 

The actual advisory from the police as circulated in whatsappin fact  copies verbatim factoids about the 50 step process of the game in full fidelity to the legend! It however affirms the spread of the game in India based on media reports only as support!

ചില മാധ്യമങ്ങളിൽ വന്ന വിവരപ്രകാരം നിരവധി ആളുകൾ ഇന്ത്യയിൽ ഈ ഗേയിം ഉപയോഗിക്കുന്നതായാണ് കാണുന്നത്.

This is a circular reversal of where we began this post – the article which first announced the arrival of the game had based itself on police reports! (കൊലയാളി ഗെയിം എന്നറിയപ്പെടുന്ന വിവാദ മൊബൈൽ ഗയിം കേരളത്തിൽ രണ്ടായി മത്തിലധികം പേർ ഡൗൺലോട്  ചെയ്തതായി പോലീസ്സ്.) However the Hindu report on the police advisory and a vernacular news snippet on the same conveniently skips this aspect.

By the time this post is written the blue-whale gets its coverage in at least three TV channels and an FM station.


We are living in an age of accelerations (Thomas L Friedman lists three accelerations: technology, globalization, climatic change). Societal structures/ adaptations/ technologies lag behind and do the catch-up to keep phase with the  accelerating physical technology and globalization changes. This creates a gap spurring anxieties, cultural angst and also a fertile ground for genesis of contemporary-legends (urban myths). Scare and phobia and panic that accompany rapid changes manifests as elements in these myths. The feedback loops in the global connectivity provides the flow channels for their rapid spread too.

In the immediate current scenario, we are experiencing the acceleration from 3G to 4G, our data consumption is moving from GB/year to GB/day. Our/ our children’s constant online presence has come next to unavoidable. We feel we need the reasons to keep us/them away from it. We have witnessed some untoward outcomes around us too – in last one year Kerala witnessed the  recruitment of its  youth (attracted/ self radicalized) to ISIS networks though online channels (Kerala youth who joined ISIS killed in Afghanistan: Reports). Thus the real and the perceived dangers get blurred right before our eyes.It is this that makes the blue-whale look plausible for us.

The media fell for it, rightly gauging the mood of the readership, but the experts and police authorities could have show some restraint. But then experts have their media careers to flourish too. And it is easy for the police to issue a key-jerk advisory than do the difficult job of doing the fact-check. After all, all that the experts and the police felt like doing was to ask the parents to be more vigilant and cautious! Maybe some of them believed it is OK to even ride the wave of hysteria to push some useful information alongside. Everyone loves a good myth! The hysteria this time has gripped the urban and the educated!

But in these changing times, we need better problem solving, problem solving that is “entrepreneurial and hybrid” (Friedman) and not scare tactics and simplistic solutions. We need strategies that build societal resilience and address vulnerabilities.

In this line I liked this advice, though simple,  given by (India today) on August 4  itself in this piece

Blue Whale is not a game, and no it is not making people commit suicide 

There is an adage for the real world: “Don’t talk to strangers”. It applies on the virtual world too. You should tell your kids not to talk to strangers on the web, or on social media sites. 


Just as I was about to post the blog, came across this mention about the blue-whale in the legislative assembly by the Chief minister himself in response to a submission in the assembly! It is not over yet! 

Kerala seeks to drive ‘Blue Whale’ away from India

“The government has issued a warning. Police is also closely monitoring those who have downloaded the game here. Police have asked them to uninstall the games from their gadgets.Since Indian Computer Emergency Response Team is the agency that could do something to halt the availability of the game, the state government would appeal the Centre to take steps and block it in India,” Vijayan said.

reports added later: see malayalam news on the same. warning by Medical college psy dept ; awareness drive by Kerala police ;……………….

Tail piece :  Watch this  Asianetnews video on the blue-whale to see the hysterical aspects of the media hyperbola peppered with some conspiratorial elements too. (Already  crossed 1 lakh youtube views)

(featured image from
added later: an important blog by on the fakenews aspect.
Wired article on the same.

DMHP: from the state-level workshop for nodal officers

Thanks to the invite from the state nodal-officer for mental health, Directorate of Health Services, Kerala; Dr Kiran PS, I got the opportunity to participate in the Workshop on District Mental Health Program.

Among the various program related topics, the group-discussion on inter-sectoral/ inter-program-ic coordination was the main activity which I involved with. Over the span of the two day workshop, I got the opportunity to participate in the discussions which the Secretary of Health, GoK and the Director of health services had with the nodal-officers of the programs from all the districts to sort out the implementation issues of the program.

(The specific context in which the workshop was convened was with the objective to facilitate familiarization of the program to the many nodal officers who were newly taking charge. This came about as nodal charges which were till now rested with the medical-college psychiatry departments in many of the districts are being shifted to the health services department because of increasing availability of psychiatrists in the services-arm and also for easier implementation and integration efficiency. I could understand from the concluding session that hosting of the program was taken up by the SHSRC (State Health Systems Resource Centre) as strengthening community based mental health programs was keeping with its mission of attaining the sustainable development health goals set for the state – mental health is part and parcel of the comprehensive primary health approach being strengthened through Family-Health-Centers in the state.)

Brief detailing about the inter-sectoral  discussion:

The inter-sectoral familiarization was facilitated by brief summary of program activities by invited  key members of other vertical programs.

  • The Dial a doctor (DISHA -tele contact) by Ms Gopika,
  • Mahila Samakhya programme– KMSS by Ms Boby
  • NCD(non commicable diseases) – palliative care (absentia)
  • Adolesent health(ARSH) (presented in absentia in another sesssion)
  • RBSK -DEIC (DR Arun in another session)

Incidentally I had looked at this area in a blog  in 2014: Emerging intersectoral health/social programs in Kerala in which I listed a few programs with inter-sectoral scope. The Dial a doctor (DISHA -tele contact), NCD and RBSK (DIET) were listed there, horizontal integration into palliative program was dealt in another blog, while ARSH was listed in my article in Kerala journal of psychiatry on school mental health. So it was familiar area for me except for the new knowledge acquired from the workshop about the KMSS program.

Program with which intersection was discussed Benefit for DMHP Benefit for the program
KMSS – works with women in socioeconomically disadvantaged areas. Was a CSS now under general education department, also has overlap with SJD. Works with nirbhaya centers (nirbhava centres have services of clinical psychologist) The program has workers who have field presence which dmhp does have  drop out cases can be traced by using field workers of program. Case management and such psychosocial care at doorstep could be done through them. In areas they work there are no provisions for mental health care  these could be arranged by DMHP by camp approach.
DISHA1056 program under NHM. Provide telephonic services Could utilize the tele counselors under disha (20-25 MSW trained counselors ) for crisis intervention in distress calls. Many of the calls now are information seeking, Disha will benefit if dmhp can provide database of services /personnel at district level.
RBSK –DEIC CSS with multidisciplinary facility based team and filed level school-health-nurses 50-100 per district. DEIC has services of  clinical psychologist, educator , pediatrician The school-health-nurses have field presence with district spread. Can be utilized for school-mental-health-program. ?LD cetification could be more streamlined by liason with DEIC DEIC could benefit by including psychiatrist services in view of the neurodevelopment and behavioral issues in children that they handle.
Adolescent health program- district facility level councilor (MSW trained ) under RKSK  it is a CSS ? ?
NCD Not discussed Not discussed
Palliative program Not discussed Not discussed

Now moving on the general discussion that happened and some observations:

The health secretary observed that to  keep with the vision of the program the psychiatrist conducting the clinics in DMHP should be the nodal officer of the program too. Wherever this was not the case, it should be rectified.

A second team to be considered in Mallapuram district in view of the case loads. I brought in the idea of evolution to TMHP (further decentalization to thaluk level) citing its early indications in kottayam district. Cost  of it was  discussed. Nevertheless awareness about other programs (eg  the RBSK) with staff pattern 10-25 times more than DMHP (staff of 5/district only ) and more than one mobile unit, should embolden DMHP to expand its staff base to evolve to TMHP.  Current working pattern of thaluk hospitals may not be facilitatory for a specialist from there being freed for community outreach was raised. Thus the idea of TMHP resonated as  premature as many of the districts were yet to have functional IP facilities at district level even. TMHP will have to wait a few more years before it will come to policy attention.  Related ideas were discussed in one of my earlier blog too in 2014: Some health-policy trends worth emulating for DMHP-Kerala.



This post is based on the TOI article Mobocracy: Empathy for the victim or glee at a man falling? by Asha Prakash| Jul 15, 2017 (article)

Context: Leading actor of Malayalam film industry was arrested for alleged conspiracy behind gang-rape of a woman actor. And wherever he was taken to, by the police, for questioning and  collecting  evidence, “gleeful crowds” thronged booing and taking photographs of him. (photo from same article)


This phenomenon was explored by the author by asking the following question to many experts. The responses are synthesized below from the article (adapted for blog presentation).

Question: “Is it outrage at the star for allegedly plotting the assault of a woman, or is it plain joy at seeing the fall of someone rich and famous?”


1. Maala Parvathy, Psychologist and Actor –

“We never knew so many people were concerned about the safety of women!” she says, tongue firmly in cheek. “I notice a kind of joy on the faces of these people, but is it something to be celebrated, the fact that we have a criminal among us? It should be a matter of fear and concern.” Booing the star is part of mass hysteria,  mob psychology. Jealousy about the star-status and  sadistic pleasure in seeing the fall are other feelings involved .

2. Paul Zachariah, Writer –

..there is an inherent blood thirst inside everyone which only surfaces during such incidents. “Saritha Nair was also hounded and booed like this and Dileep is just the new candidate. The average lower middle class and middle class people are a credulous lot, and such incidents only awaken this blood thirst,”

3. Dr C.J John, Psychiatrist –

” What we see is a mental disease, the same kind you see in trolling celebrities who make a slip of the tongue. People are becoming a moral court, just like moral police.”

4. James Vadakkancherry, Criminologist –

..feels that Malayalis seem to have all the time in the world. “Curiosity is human, but in our country, our climatic conditions are favourable for people to hang around outdoors. There are no recreational activities or spots, and a lot of idlers are just waiting for something like this.”

5  Another independent article by  കെ.എ. ജോണി, Journalist titled ‘ആലുവയിലെ ആള്‍ക്കൂട്ടം പറയുന്നത്’ came in Mathrubhoomi newspaper on 13 Jul 2017 (PDF). See excerpt below –

ആലുവയില്‍ നിന്നുയരുന്ന ബഹളങ്ങള്‍, ആള്‍ക്കൂട്ടത്തിന്റെ ഉന്മത്ത നൃത്തങ്ങള്‍ – ഇവയാണ് ഇപ്പോള്‍ നമ്മുടെ അന്തരീക്ഷത്തില്‍ നിറയുന്നത്…ഈ ആള്‍ക്കൂട്ടത്തെ ആരെങ്കിലും സംഘടിപ്പിക്കുന്നതാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല. ഒരു സ്വാഭാവിക പ്രക്രിയ പോലെ രൂപപ്പെടുകയാണ്. ഒരു നേതാവിനാല്‍ നയിക്കപ്പെടുന്നവരല്ല ഇവര്‍. അന്നേരത്ത്, ആ നിമിഷത്തില്‍ മുന്നില്‍നിന്ന് മുദ്രാവാക്യം വിളിക്കുന്നവര്‍, ആര്‍ത്തുവിളിക്കുന്നവര്‍ അവരാണ് ഈ കൂട്ടത്തെ നയിക്കുന്നത്

Multiperspective ends.

Psychiatric training needs reform: correcting an overdose of the (neuro)biological to an inclusion of the social, the cultural and the public-mental-health.


A theme which I would call:  inclusion of newer and emerging streams of knowledge into psychiatric training in medical schools; came for deliberation as a cross cutting theme in at least three symposia in the just concluded congress of the WASP.This was expressed as a need in the backdrop of the distortion being created now at the level of teaching of psychiatry in medical schools. The distortion being – an excessive/near-total focus on the (neuro)biological.

The symposia were……….

  1. Teaching Social Psychiatry to Medical Professionals

    [Roy AKallivayalil, RachidBennegadi, JE Mezzich, KS Prabhavathy, RR Gogineni, Michaela Amering,VPPunnoose Chair:Edgard Belfort, VG Watve]


The idea of including person centered care approaches into psychiatric medical training was put forward by one of the speakers. A framework for a person centered diagnostic formulation was felt as useful. The same has already been developed and an internet source to the same provided.


  1. Integrating Social Psychiatry and Global Mental Health in Medical Education: A New Way Forward

    [Amy Gajaria, Anna Fiskin, June Lam, David Matthews, Rani Kotha Chair: F Ferrero, MushtaqMargoob]


One of the speakers spoke of a resident-led program to include cultural-psychiatry into the training in Canada.


  1. Mental Health Care in LMICS: Driving the Paradigm shift, the FAST program

    [A Soghoyan, P Ramachandran, C Szabo, J Fine, DrissMoussaoui (Supported by Sanofi) Chair: Tom Craig, Roy A Kallivayalil]


One of the speakers called for including public-mental-health as a specialization in psychiatric training.

Where upon, a question was raised from the audience about how it would be different from the already existing specialization of social and community psychiatry which was already there in many countries. [like NIMHANS in India has post-doctoral fellowship in community psychiatry in addition to those in addiction, child and adolescent psychiatry, geriatric, liaison psychiatry, schizophrenia, OCD]. The answer to the question is provided as a separate blog post. Click here.


So concluding, these emerging threads of scientific knowledge will definitely need space in the training of psychiatric doctors and professionals in near future.

Community-Psychiatry and Public-Mental-Health: are they the same?


A question was raised from the audience during a symposium@WASP 2016, about the relation between the existing community and social psychiatry specialization in academic psychiatry and the emerging specialization of public-mental-health.

Are the two compatible? Will there be conflict?

 It was well answered by the speaker who had earlier in his talk had called for inclusion of public-mental-health specialization in psychiatric training.

He said community psychiatry has more of clinical involvement i.e it is not just about providing medical care in the community but also involving in daycare, halfway homes, residential homes, rehabilitation etc; while public-mental-health is more conceptually involved i.e about epidemiology, effect of funding priorities on service delivery and outcomes. Thus its focus on funding/resources will basically provide the support for the clinically involved community psychiatry – i.e it will provide the ammunition. There is synergy in that way though there are these distinctions.

They are not the same, he said.

A look at the 100th-day write-up by the Kerala health minister through the lens of the ‘building blocks’ health systems model.

The following writeup by the health minister of Kerala in the desabhimani newspaper today , on the vision and activities of the current government on its 100th day, helps us to get a bird’s eye view of the happenings in the health and social sector in the state. (The health minister handles the social justice portfolio also)

The writeup touches upon on the alarming increase in out-of-pocket expenditure for health care for the common man, the need to strengthen the public sector services especially primary care sector, health insurance (“സമ്പൂര്‍ണ ഇന്‍ഷുറന്‍സ് പദ്ധതി”), improving condition of rehabilitation homes for women and children among various others aspects.

From the perspective of the building blocks concept of health system the write up has touched upon all the six building blocks. hsframe

Service delivery സര്‍ക്കാര്‍ ആശുപത്രികളുടെ എണ്ണം കൂടുതലാണെങ്കിലും മിക്കതും പ്രാരാബ്ധകേന്ദ്രങ്ങളായി തുടരുകയാണ്. 1960കളിലെ സ്റ്റാഫ് പാറ്റേണാണ് ഇപ്പോഴും ഉള്ളത്. …സര്‍ക്കാര്‍ ആശുപത്രികളെ ആധുനിക സൌകര്യങ്ങളുള്ള കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റി ജനങ്ങളെ അങ്ങോട്ട് ആകര്‍ഷിക്കുകയാണ് സര്‍ക്കാരിന്റെ ലക്ഷ്യം. പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രങ്ങള്‍ മുതല്‍ മെഡിക്കല്‍കോളേജുകള്‍ വരെ സമൂലമായ മാറ്റങ്ങള്‍ക്ക് വിധേയമാകേണ്ടതുണ്ട്…പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രങ്ങള്‍ കുടുംബാരോഗ്യകേന്ദ്രങ്ങളായി മാറ്റുകയും  ഒരു ജനറല്‍ പ്രാക്ടീഷ്യനെ നിയമിച്ച് കുടുംബങ്ങള്‍ക്ക് പ്രാഥമികാരോഗ്യപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ ഉപദേശ നിര്‍ദേശങ്ങള്‍ നല്‍കുന്നതിനും ഉദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ട്. തുടക്കത്തില്‍ 140 നിയോജകമണ്ഡലങ്ങളിലും ഒരു കേന്ദ്രത്തില്‍ ഈ മാറ്റം കൊണ്ടുവരുന്നതിനാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് ഡോക്ടര്‍മാരുടെ അടുത്തേക്കും ജില്ലാ ആശുപത്രികളിലേക്കും മെഡിക്കല്‍കോളേജുകളിലേക്കും രോഗികളുടെ അനാവശ്യമായ തള്ളിക്കയറ്റം ഒഴിവാക്കാന്‍ ഇതുവഴി സാധിക്കും.

Information and research എല്ലാ പൌരന്മാരുടെയും ആരോഗ്യവിവരങ്ങള്‍ അടങ്ങിയ ഇലക്ട്രോണിക് ഹെല്‍ത്ത് രജിസ്റ്റര്‍ തയ്യാറാക്കാന്‍ ഇ–ഹെല്‍ത്ത്  പദ്ധതിക്കും തുടക്കം കുറിച്ചു.

Medical products, Technologies എല്ലാ ആശുപത്രികളിലും മരുന്നിന്റെ ലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്തി. മെഡിക്കല്‍ സര്‍വീസസ് കോര്‍പറേഷന്‍ വഴി 40 കോടിയുടെ അവശ്യമരുന്നുകളാണ് സര്‍ക്കാര്‍ എത്തിച്ചത്.

Health workforce 1960കളിലെ സ്റ്റാഫ് പാറ്റേണാണ് ഇപ്പോഴും ഉള്ളത്. 200 മെഡിക്കല്‍ ഓഫീസര്‍മാര്‍ക്ക് ജനറല്‍/അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് കേഡറില്‍നിന്ന് ജൂനിയര്‍ കണ്‍സള്‍ട്ടന്റായി നിയമനം നല്‍കി. 257 അസിസ്റ്റന്റ് സര്‍ജന്മാര്‍ക്ക് പിഎസ്സി വഴി നിയമനം നല്‍കി…ആശാവര്‍ക്കര്‍മാരുടെ ഹോണറേറിയം 1500 ആക്കി ഉയര്‍ത്തി.

Health care financing ചികിത്സയ്ക്കുവേണ്ടി സാധാരണക്കാര്‍ക്ക് വന്‍തോതില്‍ പണം ചെലവാക്കേണ്ടിവരുന്നു…സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളിലെ ചികിത്സച്ചെലവ് പരിശോധിക്കുന്നതിനും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും കമ്മിറ്റി രൂപീകരിച്ചു…250 കോടിയാണ് ഒന്നാംഘട്ടത്തില്‍ ആശുപത്രി നവീകരണത്തിന് ചെലവഴിക്കുന്നത.് മൊത്തം 1000 കോടി രൂപയുടെ വികസന പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ആരോഗ്യവകുപ്പില്‍ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്…സൌജന്യ ചികിത്സ ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിന് സമ്പൂര്‍ണ ഇന്‍ഷുറന്‍സ് പദ്ധതി നടപ്പാക്കും. ആദിവാസി മേഖലയില്‍ ചില പ്രത്യേക പദ്ധതികളും ആലോചിക്കുന്നുണ്ട്…ആരോഗ്യ ഇന്‍ഷുറന്‍സ് പദ്ധതികളുടെ ഏകീകരണത്തിന് നടപടി

Leadership Governance ആരോഗ്യ വിദ്യാഭ്യാസം, കുടുംബക്ഷേമം, മലിനീകരണ നിയന്ത്രണം, ലഹരി നിയന്ത്രണം, സാമൂഹ്യനീതി, മരുന്നുകളുടെ ഗുണനിലവാരവും വിലക്കുറവും ഉറപ്പുവരുത്തല്‍ തുടങ്ങി സമസ്ത മേഖലയുടെയും വികസനം എന്നതാണ് എല്‍ഡിഎഫിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട്.

More concrete measures like incentives/awards for good practices may be needed to strengthen leadership and governance at the level of the lower levels of health administration.

(added on swpt 14,2016) A Times of India editorial (sept 14,2016)on the dengue epidemic echoes similar sentiments…

The economic damage due to endemic disease is visible in Delhi as infrastructure projects have slowed on account of a depleting labour force. It is compounded by a ubiquitous problem: wretched governance. There is simply nowhere in urban India, in particular, where the buck stops. We cannot have smart cities, Swachh Bharat or relief from vector borne disease as long as we have dumbed down governance. Accountability can be enforced only when there is a clear chain of command. Catchy slogans will not solve our problems. India’s politicians should learn from Sri Lanka and Maldives. This annual outbreak of misery is easy to anticipate and entirely preventable. But only if the political class can muster the will to act, instead of simply passing the buck from one party to another.

See the full text of the writeup below.

ആരോഗ്യമുള്ള ഭരണം

Tuesday Sep 13, 2016
കെ കെ ശൈലജ

ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി സര്‍ക്കാര്‍  നൂറുദിവസം പൂര്‍ത്തിയാക്കുമ്പോള്‍ ആരോഗ്യ, സാമൂഹ്യനീതി വകുപ്പുകളില്‍ മാറ്റങ്ങളുടെ കേളികൊട്ട്  ഉയരുകയാണ്. അതിവിപുലമായ പൊതുജനാരോഗ്യശൃംഖലയുള്ള സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. 1957ല്‍ ആരോഗ്യമന്ത്രി പ്രൊഫ. എ ആര്‍ മേനോന്റെ നേതൃത്വത്തില്‍ ആരംഭിച്ച ജനകീയ ആരോഗ്യപ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ഇന്ന് ഏറെ മുന്നിലെത്തി. ‘ഭൂപരിഷ്കരണം, ജനകീയാസൂത്രണം, സമ്പൂര്‍ണ സാക്ഷരതായജ്ഞം തുടങ്ങിയ പരിപാടികളുടെ  ഗുണഫലങ്ങള്‍ ആരോഗ്യമേഖലയിലും പ്രതിഫലിച്ചു. ഉയര്‍ന്ന ജീവിത നിലവാരം, മാതൃ–ശിശുമരണനിരക്കിലെ കുറവ്,  ആയുസ്സിലെ വര്‍ധന തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളില്‍ ഇന്ത്യന്‍ ശരാശരിയേക്കാള്‍ എത്രയോ ഉയര്‍ന്ന നേട്ടം കേരളം കൈവരിച്ചു. എന്നാല്‍, ഈ നേട്ടങ്ങളെ പിന്നിലാക്കുംവിധം ഗുരുതരമായ സ്ഥിതി ആരോഗ്യമേഖലയില്‍ നിലനില്‍ക്കുന്നു. ചികിത്സയ്ക്കുവേണ്ടി സാധാരണക്കാര്‍ക്ക് വന്‍തോതില്‍ പണം ചെലവാക്കേണ്ടിവരുന്നു.  വീട് നിര്‍മാണ, വിദ്യാഭ്യാസ വായ്പകള്‍ പോലും രോഗചികിത്സയ്ക്കുവേണ്ടി ചെലവഴിച്ച് കടബാധ്യതയില്‍പ്പെടുന്ന കുടുംബങ്ങളുടെ എണ്ണം പെരുകുകയാണ്.  വന്‍കിട സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളുടെ ശൃംഖലകള്‍ കടുത്ത ചൂഷണമാണ് ജനങ്ങളില്‍ അടിച്ചേല്‍പ്പിക്കുന്നത്. സര്‍ക്കാര്‍ ആശുപത്രികളുടെ എണ്ണം കൂടുതലാണെങ്കിലും മിക്കതും പ്രാരാബ്ധകേന്ദ്രങ്ങളായി തുടരുകയാണ്. 1960കളിലെ സ്റ്റാഫ് പാറ്റേണാണ് ഇപ്പോഴും ഉള്ളത്.

പല ആശുപത്രികളും അപ്ഗ്രേഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും മുന്നില്‍ തൂക്കിയ ബോര്‍ഡില്‍ മാത്രമാണ് മാറ്റം. ആവശ്യമുള്ള തസ്തികകളോ ഉപകരണങ്ങളോ ഇല്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജനങ്ങള്‍ സ്വകാര്യ ആശുപത്രികള്‍ തേടിപ്പോകുന്നു. സര്‍ക്കാര്‍ ആശുപത്രികളെ ആധുനിക സൌകര്യങ്ങളുള്ള കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റി ജനങ്ങളെ അങ്ങോട്ട് ആകര്‍ഷിക്കുകയാണ് സര്‍ക്കാരിന്റെ ലക്ഷ്യം. പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രങ്ങള്‍ മുതല്‍ മെഡിക്കല്‍കോളേജുകള്‍ വരെ സമൂലമായ മാറ്റങ്ങള്‍ക്ക് വിധേയമാകേണ്ടതുണ്ട്. മെഡിക്കല്‍കോളേജുകളെ മികവിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റി പഠനഗവേഷണ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് ഗതിവേഗം ഉണ്ടാക്കാനുള്ള പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ആരംഭിച്ചുകഴിഞ്ഞു. നിലവിലുള്ള  അഞ്ച് മെഡിക്കല്‍കോളേജുകളിലും അത്യാധുനിക സൌകര്യങ്ങള്‍ക്കുള്ള പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ തുടങ്ങി.  ജില്ലാ ആശുപത്രികളെ സൂപ്പര്‍ സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ഭൌതിക സൌകര്യങ്ങള്‍ വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ആധുനിക ഉപകരണങ്ങള്‍ വാങ്ങുന്നതിനുമായി പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. എട്ട് സര്‍ക്കാര്‍ ആശുപത്രികളിലും രണ്ട് മെഡിക്കല്‍കോളേജുകളിലുമായി 10 കാത്ത് ലാബ് അനുവദിച്ചു. താലൂക്കാശുപത്രികളില്‍ സ്പെഷ്യാലിറ്റി സൌകര്യങ്ങള്‍ ഒരുക്കുന്നതിന്റെ ‘ഭാഗമായി 42 ആശുപത്രികളില്‍ ഡയാലിസിസ് യൂണിറ്റുകള്‍ ആരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള തീരുമാനമായി. തുടര്‍ന്ന് എല്ലാ താലൂക്കാശുപത്രികളിലും ഈ സംവിധാനം ഒരുക്കും. 250 കോടിയാണ് ഒന്നാംഘട്ടത്തില്‍ ആശുപത്രി നവീകരണത്തിന് ചെലവഴിക്കുന്നത.് മൊത്തം 1000 കോടി രൂപയുടെ വികസന പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ആരോഗ്യവകുപ്പില്‍ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.

പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രങ്ങള്‍ കുടുംബാരോഗ്യകേന്ദ്രങ്ങളായി മാറ്റുകയും  ഒരു ജനറല്‍ പ്രാക്ടീഷ്യനെ നിയമിച്ച് കുടുംബങ്ങള്‍ക്ക് പ്രാഥമികാരോഗ്യപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ ഉപദേശ നിര്‍ദേശങ്ങള്‍ നല്‍കുന്നതിനും ഉദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ട്. തുടക്കത്തില്‍ 140 നിയോജകമണ്ഡലങ്ങളിലും ഒരു കേന്ദ്രത്തില്‍ ഈ മാറ്റം കൊണ്ടുവരുന്നതിനാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് ഡോക്ടര്‍മാരുടെ അടുത്തേക്കും ജില്ലാ ആശുപത്രികളിലേക്കും മെഡിക്കല്‍കോളേജുകളിലേക്കും രോഗികളുടെ അനാവശ്യമായ തള്ളിക്കയറ്റം ഒഴിവാക്കാന്‍ ഇതുവഴി സാധിക്കും. എല്ലാ പൌരന്മാരുടെയും ആരോഗ്യവിവരങ്ങള്‍ അടങ്ങിയ ഇലക്ട്രോണിക് ഹെല്‍ത്ത് രജിസ്റ്റര്‍ തയ്യാറാക്കാന്‍ ഇ–ഹെല്‍ത്ത്  പദ്ധതിക്കും തുടക്കം കുറിച്ചു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സുസ്ഥിര വികസനലക്ഷ്യത്തിന്റെ (ടഉഏ) ഭാഗമായി ആരോഗ്യവകുപ്പ് 2020, 2030 വര്‍ഷങ്ങളിലേക്കുള്ള ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ പ്രഖ്യാപിച്ചു. 17 വികസന സമിതികള്‍ രൂപീകരിച്ച് ഓരോ ലക്ഷ്യവും സാധ്യമാക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവര്‍ത്തനം ആരംഭിച്ചു. മാതൃമരണ നിരക്ക്, ശിശുമരണനിരക്ക് എന്നിവ ലോകത്തിനു തന്നെ മാതൃകയാകുന്ന വിധം കുറയ്ക്കുക, ജീവിതശൈലീരോഗങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തി പരിഹാരമാര്‍ഗങ്ങള്‍ കാണുക, സമ്പൂര്‍ണ രോഗപ്രതിരോധം ഉറപ്പുവരുത്തുക, പകര്‍ച്ചവ്യാധികള്‍ ഉന്മൂലനം ചെയ്യുക തുടങ്ങി മാനസിക,  ശാരീരിക ആരോഗ്യം ഉറപ്പുവരുത്തുന്ന എല്ലാ ഘടകങ്ങളും പരിഗണിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മുന്നേറ്റമാണ് നടത്തുക. സൌജന്യ ചികിത്സ ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിന് സമ്പൂര്‍ണ ഇന്‍ഷുറന്‍സ് പദ്ധതി നടപ്പാക്കും. ആദിവാസി മേഖലയില്‍ ചില പ്രത്യേക പദ്ധതികളും ആലോചിക്കുന്നുണ്ട്. മഴക്കാലത്തിനു മുമ്പായി സ്വീകരിച്ച രോഗപ്രതിരോധ നടപടികള്‍ക്കും ശുചീകരണപ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്കും ഫലമുണ്ടായി.

എല്ലാ ആശുപത്രികളിലും മരുന്നിന്റെ ലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്തി. മെഡിക്കല്‍ സര്‍വീസസ് കോര്‍പറേഷന്‍ വഴി 40 കോടിയുടെ അവശ്യമരുന്നുകളാണ് സര്‍ക്കാര്‍ എത്തിച്ചത്. ക്യാന്‍സര്‍ സുരക്ഷാപദ്ധതിയില്‍ 140 കുട്ടികള്‍ക്ക് സൌജന്യ ചികിത്സ, ആരോഗ്യ ഇന്‍ഷുറന്‍സ് പദ്ധതികളുടെ ഏകീകരണത്തിന് നടപടി, മാരകരോഗബാധിതരായ 290 കുട്ടികള്‍ക്ക് താലോലം പദ്ധതി വഴി സഹായം, കുട്ടികളുടെ രോഗപ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പുകള്‍ കാര്യക്ഷമമാക്കി എന്നിങ്ങനെ നിരവധി പദ്ധതികളാണ് ചുരുങ്ങിയ ദിവസങ്ങള്‍ക്കുള്ളില്‍ നടപ്പാക്കിയത്. ലോകത്തിന് മാതൃകയായ കേരളത്തിന്റെ ആരോഗ്യപരിപാലനം തിരികെ കൊണ്ടുവരാനും നിലനിര്‍ത്താനുമുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ക്കാണ് നൂറുദിനത്തിനുള്ളില്‍ തുടക്കം കുറിക്കാനായത്.

ഡെങ്കിപ്പനി ബാധിച്ച് മരിച്ചവരുടെ എണ്ണം ഇത്തവണ ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു. മുന്‍ വര്‍ഷങ്ങളില്‍ 23–25 മരണം നടന്നിരുന്നുവെങ്കില്‍ ഇപ്പോള്‍ അത് അഞ്ചായി.  ‘ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി ആവശ്യത്തിന് ഡോക്ടര്‍മാരും ജീവനക്കാരും ആശുപത്രികളില്‍ ഇല്ലാത്തതായിരുന്നു. 200 മെഡിക്കല്‍ ഓഫീസര്‍മാര്‍ക്ക് ജനറല്‍/അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് കേഡറില്‍നിന്ന് ജൂനിയര്‍ കണ്‍സള്‍ട്ടന്റായി നിയമനം നല്‍കി. 257 അസിസ്റ്റന്റ് സര്‍ജന്മാര്‍ക്ക് പിഎസ്സി വഴി നിയമനം നല്‍കി. പകര്‍ച്ചപ്പനികള്‍ പടര്‍ന്നുപിടിക്കുന്ന കേരളത്തെ രക്ഷിക്കുക എന്ന ദൌത്യം നിറവേറ്റുകയെന്നത് മുഖ്യചുമതലയായി. ഡിഫ്തീരിയയെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ശക്തമായിത്തന്നെ നടപ്പാക്കി. ഒരു പരിധിവരെ പകര്‍ച്ചപ്പനിയും മറ്റും പ്രതിരോധിക്കാന്‍ സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബോധവല്‍ക്കരണവും രോഗപ്രതിരോധ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും ശക്തമാക്കാനുള്ള നടപടികള്‍ പുരോഗമിക്കുകയാണ്.

സാമൂഹ്യക്ഷേമപരിപാടികളും സേവനങ്ങളും കുറ്റമറ്റ രീതിയിലും കാര്യക്ഷമമായും നിര്‍വഹിക്കുന്നതിനായി സാമൂഹ്യനീതിവകുപ്പിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള കര്‍മപദ്ധതികള്‍ക്ക് രൂപം നല്‍കി. സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളിലെ ചികിത്സച്ചെലവ് പരിശോധിക്കുന്നതിനും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും കമ്മിറ്റി രൂപീകരിച്ചു. അത്യാധുനിക സൌകര്യങ്ങള്‍ ഉറപ്പാക്കി കൊല്ലം പാരിപ്പള്ളി മെഡിക്കല്‍കോളേജ് ആശുപത്രി സേവനം ആരംഭിച്ചു. ഇ–സിഗരറ്റ് നിരോധനം നടപ്പാക്കി. മുടങ്ങിക്കിടന്ന ആശ്വാസകിരണ്‍ പെന്‍ഷന്‍ പുനരാരംഭിച്ചു. 90 ലക്ഷം കുട്ടികള്‍ക്ക് വിരമുക്ത ഗുളിക വിതരണംചെയ്തു. ആയുര്‍വേദ പിജി വിദ്യാര്‍ഥികളുടെ സ്റ്റൈപെന്‍ഡ് വര്‍ധിപ്പിച്ചു. കോഴിക്കോട് മാനസികാരോഗ്യകേന്ദ്രത്തിന്റെ നവീകരണത്തിന് 100 കോടി അനുവദിച്ചു.  തലശേരിയില്‍ സ്ത്രീകളുടെയും കുട്ടികളുടെയും ആശുപത്രിക്കായി 50 കോടിയും ഡ്രഗ്സ് സ്റ്റോറുകളുടെ നവീകരണത്തിനും പുതിയ ആശുപത്രി ഉപകരണത്തിനും ആറുകോടിയും നല്‍കി.

മെഡിക്കല്‍ പ്രവേശനത്തില്‍ സാമൂഹ്യനീതി ഉറപ്പാക്കി. സ്വാശ്രയ മെഡിക്കല്‍കോളേജുകള്‍ സര്‍ക്കാരുമായി  ഉണ്ടാക്കിയ ധാരണയുടെ ഭാഗമായി 1125 മെറിറ്റ് സീറ്റുകള്‍ ഇത്തവണ ലഭിച്ചു. ബിപിഎല്‍, എസ്ഇബിസി വിഭാഗത്തിലെ സീറ്റ് ഇത്തവണ 460 ആയി വര്‍ധിച്ചു.  സ്വാശ്രയകോളേജുകളിലെ തലവരി തടയാനും മെറിറ്റ് ഉറപ്പാക്കാനും ധീരമായ നിലപാടെടുത്തു.  ആരോഗ്യ വിദ്യാഭ്യാസം, കുടുംബക്ഷേമം, മലിനീകരണ നിയന്ത്രണം, ലഹരി നിയന്ത്രണം, സാമൂഹ്യനീതി, മരുന്നുകളുടെ ഗുണനിലവാരവും വിലക്കുറവും ഉറപ്പുവരുത്തല്‍ തുടങ്ങി സമസ്ത മേഖലയുടെയും വികസനം എന്നതാണ് എല്‍ഡിഎഫിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട്.

ആശാവര്‍ക്കര്‍മാരുടെ ഹോണറേറിയം 1500 ആക്കി ഉയര്‍ത്തി. ക്ഷേമപെന്‍ഷനോടൊപ്പം എന്‍ഡോസള്‍ഫാന്‍ ദുരിതബാധിതര്‍ക്ക് ആനുകൂല്യങ്ങള്‍ കുടിശ്ശിക തീര്‍ത്ത് നല്‍കാനും ഓണത്തിന് 1000 രൂപ പ്രത്യേക അലവന്‍സ് നല്‍കാനും സര്‍ക്കാര്‍ തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ട്. അങ്കണവാടി ജീവനക്കാരുടെ വര്‍ധിപ്പിച്ച ശമ്പളത്തിന്റെ പകുതി സര്‍ക്കാര്‍ നല്‍കാന്‍ തീരുമാനിച്ചു. അസംഘടിത മേഖലയിലെ നിര്‍ധനരായ കുട്ടികളുടെ ഉന്നമനത്തിനുവേണ്ടി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന 220 ക്രഷ് ജീവനക്കാര്‍ക്ക് മുടങ്ങിക്കിടന്ന ശമ്പളം ഓണത്തിനു മുമ്പ് കൊടുത്തുതീര്‍ക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ചു.

കേന്ദ്രസര്‍ക്കാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 14 ജില്ലകള്‍ക്കും വണ്‍സ്റ്റോപ്പ് ക്രൈസിസ് സെന്റര്‍ അനുവദിച്ചു. നാലെണ്ണം ഈ വര്‍ഷം ആരംഭിക്കും. നിര്‍ഭയകേന്ദ്രങ്ങള്‍ ശക്തമാക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ചു. മഹിളാമന്ദിരങ്ങള്‍, ശിശുമന്ദിരങ്ങള്‍ എന്നിവയുടെ ശോചനീയാവസ്ഥ പരിഹരിക്കാനുള്ള പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. അംഗ പരിമിതരായ ആളുകളെ കണ്ടെത്തി ഉപകരണങ്ങള്‍ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള മെഗാ വൈകല്യ പരിശോധനാ ക്യാമ്പ് നടത്തി. 84 അംഗപരിമിതര്‍ക്ക് സ്ഥിരനിയമനം നടത്തി. ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാവകുപ്പിന്റെയും മലനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോര്‍ഡിന്റെയും പ്രവര്‍ത്തനം ശക്തമാക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികള്‍ ആരംഭിച്ചു. പൊതുജനാരോഗ്യകേന്ദ്രങ്ങള്‍ ജനസൌഹൃദമാക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികള്‍ക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചു. അഞ്ചുവര്‍ഷത്തിനുള്ളില്‍ നിര്‍ണായകമായ മാറ്റമാണ് കേരളം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്.
Read more:

added on oct 24, 2016

writeup by secretary of KGMOA (association of gov doctors of kerala) on the occassion of revising health policy of kerala.

kgmoaarticle-pdf  image below   kgmoa


Pullepady Incident: 5 lessons for mental-health-care system strengthening.

What is 'Pullepady Incident'?


The Hindu reports it as “Boy stabbed to death by neighbour” with details as excerpted below

The police, meanwhile, maintained that Aji had been mentally unstable and added that the exact reason for the attack was yet to be ascertained. “On a complaint from Aji’s mother, about his becoming violent towards her, we had earlier admitted him to a mental hospital at Thrissur. He was released only a week back,” said M.P. Dinesh, Commissioner of Police, Kochi city.However, local people claimed that the accused was addicted to liquor and drugs.

More sensational reporting in the vernacular press went with screaming headlines like “പത്തു വയസ്സുകാരനെ ലഹരിക്ക് അടിമയായ അയൽവാസി റോഡിൽ കൊലപ്പെടുത്തി” (Malayalamanorama); “പത്തു വയസ്സുകാരനെ മയക്കുമരുന്നിന് അടിമയായ മാനസ്സികരോഗി കുത്തി കൊന്നു” (Mangalam) and also the-Times-of India which said  “Smarting over insult, man stabs neighbour’s kid 17 times” . The Times adds..

Before admitted at Thrissur health centre for the last time, Aji had reportedly been treated for mental disorder at five different psychiatric institutions across the state for the last 10 years.

In summary the 'Pullepady incident' is one where a 10 year old boy was stabbed repeatedly to death at road side by his neighbour who has drug dependence and possible mental illness. The entire state was gripped with shocking grief after hearing the tragic news.The incident raises issues of dangerousness of the mentally ill, adequacy of their treatment, stigmatizing and sensational aspects of reporting by media. 

This write-up shall focus only on matters related to adequacy/inadequacy of treatment aspects of such people in our current mental-health-care system. The following are five observations which is aimed at strengthening (modernising) the mental health service infrastructure as it exits today in Kerala.

1. Role of disasters and untoward incidents in mental-health system reform.

Reform in  mental-health system has generally lagged behind the general health-care system. Many reasons like low priority for mental-health in health policy, inability of patients or family caretakers to form pressure-groups to lobby due to illness related stigma and friction among professional groups regarding medical-care vs social-care can be implicated.The general culture of change in our system is also reactive and often forced-from-outside than through internal proactive considerations. A ready testimony to this fact can be seen in the disproportionate influence that incidents like the ‘Erwady incident’, ‘Nirbhaya’ and the more recent furore in Kerala over compromised dignity of suicidal patients; has had on system reform. Therefore it is pertinent that we dwell on any lessons that the ‘Pullepady incident’ can teach us.

2. Need to provide custodial-care services for mental-health and substance-use treatment in every district: 

Pullepady is a place in Ernakulam district. This patient has taken treatment in psychiatric institutions (both government and private) in places as far as Thiruvanathapuram, Trissur and Idukki. The last admission, through an order of the district magistrate of Ernakulam  was to the government mental health centre Trissur. Facilities for high security wards are probably not available in Ernakulam district to accommodate such admissions which need custodial care. Services for custodial care for mentally ill patients at all district headquarters have to evolve.

3. If families do not have the capacity to take the burden of care after successful inpatient (custodial) care, the system need to start thinking about what alternatives to provide. 

Though family-support is a great boon which absorbs most of the responsibilities of after-care after hospital admission, in recent times we are seeing families who have diminished capacity to deal effectively with the care-burden. Tension between the formal service providers and family care givers (informal) are bound to arise in such cases.In this case forced admission of the patient who had created trouble at home was possible because the mother approached the police and the court for getting admission-order (news-report)

ഏറ്റവുമൊടുവിൽ വീട്ടിലെ ഉപദ്രവം സഹിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ സിറ്റി പോലീസ്സ് കമ്മിഷണറെ കണ്ട് പരാതി പറഞ്ഞു.

There was tension at time of discharge also as is reported in the news report.

….. ഇയാളെ ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ കൂട്ടികൊണ്ട് പോകണമെന്ന് ആശുപത്രി അധികൃതർ അറിയിച്ചു. ആരും വന്നിലെങ്കിൽ സ്വന്തം ജാമ്യത്തിൽ വിട്ടയക്കുമെന്ന് പറഞ്ഞു. ഇതെ തുടർന്ന്… കൊണ്ട് വന്നു. വീട്ടിൽ വന്ന ശേഷം മരുന്ന് കഴിക്കുന്നത് അജി പൂർണ്ണമായും നിർത്തിയതായി തങ്കമ്മ പറഞ്ഞു.

This illustrates not only a diminishing capacity among nuclear families to shoulder the burden of care in cases with overwhelming/complex needs, but also a lack of preparedness of the formal care system – which is attuned to care of patients with good family support – to be responsive to needs of such cases. Community based assessment of such patients with models of care delivered by field professionals adopting “case management” has to be developed.

4. Need for facilities for  step-down care trough transitional facilities that are based on level of care-needs at the time for discharge.

Discharge planning in our system is predicated on an availability of a secure family support for the patient; who shall take the patient home, supervise drug administration and bring patient for regular follow up. We need to realise that many families in the modern world either do not have such resourcefulness or the needs of the patient are overwhelming to the available resources of the family. The mental hospitals often report that they face difficulty to discharge such patients as current default option available is only discharge-under-care-of-family. In the incident case too the patient who was admitted involuntarily due to violent behaviour at home was also discharged under care of the family after hospital stay. The need has risen for step-down transitional facilities for discharge, supported housing facilities to discharge patients who do not have families to return to.

5. Need to provide community-based after care options.

The mother report that soon after discharge patient stopped medicines. There is currently no formal system in place to inquire about drug adherence after a patient is discharged. Home-visits by dedicated field professionals who could take an ‘assertive’ approach to track patients with little chance of family supervision is a solution from the services-side. Care would have reached this patient if such a system of ‘active’ follow up was made available. Such community based after-care options  have to evolve.

(views and opinion are personal)

(also publised as peer reviewed article in kerala journal of psychiatry)

Infographic on training exercise data of DMHP of Kerala.

Based on data collated at the state-nodal office of DMHP (District Mental health Program) of Kerala, this infographic was created. We could infer that training exercises are happening across the length and breadth of Kerala, different class of staff are being trained. It also indicates that it is time to start focusing on assessing the outcome of training exercises. One outcome measure that gauges training of doctors is their ability to run independent mental health clinics in their practices. This is found to be wanting. Also with increasing number of specialist psychiatrists (>400 for a population of 330 lakhs in Kerala), the deficit argument for training of general practitioners to run mental health clinics in Kerala also will have to be revisited.



Disclosure: Data was obtained via RTI query.

മാനസ്സിക വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്നവരുടെ പുനർധിവാസത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഒന്നാം സംസ്ഥാനമായി കേരളത്തെ  മാറ്റും: ഡോ. എം കെ മുനീർ

ഉദ്ഘാടന പ്രസംഗം (ട്രാൻസ്ക്രിപ്റ്റ്) : ഡോ. എം കെ മുനീർ സാമൂഹിക നീതി വകുപ്പു മന്ത്രി, തിരുവനന്തപുരം 11.11.2015

അഭയയുടെ മുപ്പതാം വാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് അഭയയും, സാമൂഹിക നീതി വകുപ്പും, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ലീഗൽ സർവീസ് സൊസൈറ്റിയും സംയുക്തമായി സംഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ഏകദിന സെമിനാർ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തതായി പ്രഖ്യപിക്കുന്നു (കൈയ്യടി). മനോരോഗികളുടെ പുനരധിവാസത്തെ സംബദ്ധിച്ചിട്ടുള്ള വളരെ അധികം അനിവാര്യമായിട്ടുള്ള ഒരു വിഷയമാണ് നാം ഇന്നിവിടെ ചർച്ച ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്.

നമ്മുടെ പഴയ കാലത്തെ സങ്കൽപ്പത്തിൽ നിന്നും നമ്മുക്ക് മാറി ചിന്ദിക്കേണ്ട സമയമായിരിക്കുന്നു. പഴയ കാലങ്ങളിൽ മാനസിക രോഗികളെ താമസിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലത്തെ ഭ്രാന്താലയം എന്നായിരുന്നു വിളിച്ചിരുന്നത്; [എന്നാൽ] ഇപ്പോൾ മറ്റേതൊരു രോഗത്തെപ്പോലെ തന്നെ പരിഗണിക്കേണ്ട ഒന്നു തന്നെയാണ് മാനസിക രോഗവും. മാത്രമല്ല അതിനപ്പുറം ഇത് സുമൂഹത്തിൻെറയും കുടുംബത്തിന്റെയും ഒക്കെ [നിന്നുള്ള] സമ്മർദ്ദങ്ങളിലാണ്  പലപ്പോഴും ഈ രോഗം ഉണ്ടാവുന്നത് എന്നതും,  അത്തരം രോഗം ഉണ്ടാവാതിരിക്കാനും [ഉള്ള പരിശ്രിമവും], അതു കാരണം പ്രശ്നങ്ങളുള്ളവരുടെയാകെ പുനരധിവാസം നമ്മുടെ കടമയാണ് എന്ന ബോധവും സമൂഹത്തിൽ ഉരുത്തിരിഞ്ഞ് വന്നു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

സുഗത ചേച്ചി പറഞ്ഞതുപോലെ ഇതിൽ ആദ്യം മാറ്റത്തിനു വിധേയമാവേണ്ട സംസ്ഥാനം കേരളമാണ്. പക്ഷേ ഈ കാര്യത്തെ നമ്മൾ കുറേ നാളുകളായി അവഗണിച്ചു വരുന്നു. അതു കൊണ്ടു തന്നെയാണ് സാമൂഹിക നീതി വകുപ്പ് തന്നെ മുൻകൈയെടുത്തത്. ഇത് ആരു കൈ കാര്യം ചെയ്യേണ്ട വിഷയമാണ്- എന്ന തർക്കത്തിൽ, ആരോഗ്യ വകുപ്പും സാമൂഹിക നീതി വകുപ്പും രണ്ട് വഴിക്ക് സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന സന്ദർഭത്തിലാണ്; സാമൂഹിക നീതി വകുപ്പും ആരോഗ്യം പകുപ്പും [ചേർന്ന്] മുൻകൈയെടുത്തു കൊണ്ട് -ഞങ്ങളിതില് നിയമവകുപ്പിനേയും ഉൾപ്പെടുത്തി- ‘സൈക്കൊസോഷ്യൽ റീഹാബിലിറ്റേഷൻ റൂൾസ്സ്‘ ഫ്രയിം ചെയ്തത്. ഇന്ന് ഇന്ത്യയിൽ രണ്ടിടത്ത് മാത്രമാണ് ഈ നിയമങ്ങൾ നിലവിലുള്ളത് : ഒന്ന് തമിഴ്നാടാണ് രണ്ടാമത്തെ സംസ്ഥാനം കേരളമാണ്. ഇതിൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ റൂൾസ് കൂടിയെടുത്തു കൊണ്ടാണ് നമ്മൾ നമ്മുടെ നാടിനുള്ള നിയമം അല്ലെങ്കിൽ റുൾസ്സ് ഉണ്ടാക്കിയത്.അതിൽ ഹെൽത്തും സോഷ്യൽ വെൽഫയർ വുകുപ്പും ഒരുമിച്ച് നിൽക്കാനുള്ള തീരുമാനവുമുണ്ടായി.

പക്ഷേ അത് യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുന്നതിൻ നമുക്ക് ധാരളം കടമ്പകൾ കടക്കേണ്ടി വന്നു. ഇപ്പോൾ അതിന്റെ അഡ്വയ്സറി യോഗം ചേർന്നു കഴിഞ്ഞു. തൊണ്ണൂറ്റി ഏഴ് എൻജിയോസിന് ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അംഗീകാരം കൊടുക്കാൻ ഗവൺമൻറിറ് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏകദേശം എണ്ണൂറ് ആളുകൾക്ക് ഇത് സംബന്ധിച്ചിട്ടുള്ള കേയർ-ഗിവേഴ്സ്- ട്രയിനിംഗ് കൊടുക്കാൻ ഈ കാലയളവിൽ സാധിച്ചു.

ഇതിനിടെ സുഗതച്ചേച്ചി തന്നെ ഒരു യോഗം അഭയയിൽ വിളിച്ച് ചേർത്തു, ഞങ്ങളതിൽസജീവമായി പങ്കടുത്തു. അതിൽ ഏറ്റവും കൂട്ടുതൽ പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുള്ളത് ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ലീഗൽ സർവീസ് സൊസൈറ്റി ആണ്, കാരണം പല അനുഭവങ്ങൾ അവർക്കുമുണ്ട് -പല കേസുകളും കൈകാര്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഈ അനുഭവങ്ങൾ കൂടി നമുക്ക് വലിയ ഒരസററായി മാറുന്ന ചർച്ചയാണ് അവിടെ നടന്നത്.

അപ്പോൾ തന്നെ ചേച്ചി സൂചിപ്പിച്ചത് പോലെ പല രക്ഷിതാക്കളുടേയും ഭയം – മെൻററൽ ചലഞ്ചുള്ള കുട്ടികളെ പറ്റി- എന്റെ കാലശേഷം അവർക്കെന്തു സംഭവിക്കും. അപ്പോളാണ് കുടുംബശ്രീയിലൂടെ കുറെ അധികം ബഡ്സ്സ് സ്കൂളുകൾ നമ്മൾ നടത്തിയത്. പതിനെട്ട് വയസ്സു വരെയുള്ള കുട്ടികൾ ബഡ്സ്സ് സ്കൂളുകൾ ഉപയോഗിച്ചു വരുന്നു. ഇപ്പോൾ പുതിയ ഒരു തീരുമാനം കൂടിയെടുത്തു: അൻപതു കുട്ടികളിൽ കൂടുതലുള്ളത് -സാധാരണ പ്രൈവറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങളാണെങ്കിലും – പരിരക്ഷിക്കുന്നവരാണെങ്കിൽ എയിഡഡ് പദവി കൊടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.ബഡ്സ്സ് സ്കൂൾ അത് ഇരുപത്തി അഞ്ചാനെങ്കിലും കൊടുക്കാമെന്നുള്ള തീരുമാനം എടുത്തിരിക്കുകയാണ്, കാരണം പഞ്ചായത്തുകളാണ് ഇത് നടത്തുന്നത് എന്നുള്ളതുകൊണ്ട്. പഞ്ചായത്തുകളാണ് അതിന്റെ മാനേജുമെൻററുകളായി മാറുക എന്ന കാരണത്താൽ ആ സ്കൂളുകൾ മുഴുവൻ എയിഡഡ് സ്കൂളുകളായി മാറ്റാനുള്ള തീരുമാനം എടുത്ത വിവരം ഞാൻ സന്തോഷപൂർവ്വം അറിയിക്കുകയാണ് (കയ്യടി).

അപ്പോഴാണ് ഇതേ പോലുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ -ചേച്ചിയോട് ചോദിച്ച ചോദ്യം – ഞങ്ങളുടെ മുന്നിലും വന്നത്: എന്റെ കാലശേഷം ഈ കുട്ടികൾക്കെന്തു സംഭവിക്കും. അപ്പോൾ കുടുംബശ്രീയിലൂടെ ഞങ്ങള് ബഡ്സ്സ് റീഹാബിലിറ്റേഷൻ സെൻററുകള് തുടങ്ങാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ ഇപ്പോൾ എഴുപതിലധികം ബഡ്സ്സ് റീഹാബിലിറ്റേഷൻ സെൻററുകള് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. അതായത് പതിനെട്ടു വയസ്സിനപ്പുറം വരുന്ന കുട്ടികളെ -അവർ വലുതായി കഴിഞ്ഞാലും- അവരെ പരിക്ഷിക്കുന്നതിനു വേണ്ടിയുള്ള സംവിധാനം ബഡ്സ്സ് റീഹാബിലിറ്റേഷൻ സെൻററുകള് വഴി ഉണ്ടാവുന്നു.ഇതിനൊക്കെ ഒരു ചാലഞ്ച് ഫണ്ട് കുടുംബശ്രീയിൽ നിന്നും കൊടുക്കുന്നുണ്ട്, വെഹിക്കിൽ കൊടുക്കാനുള്ള ഇൻസ്ട്രക്ഷൻ ഉണ്ട് -എല്ലാ ബഡ്സ്സ് റീഹാബിലിറ്റേഷൻ സെൻററുകൾക്കും ബസ്സ് വാങ്ങി കൊടുത്തു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്ന കാര്യം ഞാൻ അറിയിക്കുകയാണ്.

ഇനിയും നമുക്ക് ധാരാളം ചർച്ചകൾ ആവശ്യമാണ്. ഇവിടെ ഉരിത്തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിഷയം, അഭിപ്രായങ്ങൾ, തീർച്ചയായും സാമൂഹിക നീതി വകുപ്പ് വളരെ ഗൗരവമായി കാണും; അതിലൂടെ നമ്മുക്ക് ഈ റൂൾസ്സിനെ ഒന്നും കൂടി ശക്തിപ്പെടുത്താം –സാമൂഹിക നീതി വകുപ്പിന്റെ ഇടപെടൽ വദ്ധിപ്പിക്കാം.

എൻജിയോസിനെ എല്ലാ രീതിയിലും സപ്പോർട്ട് ചെയ്യാം എന്നുള്ളതാണ്, ഇതിന് വേണ്ടി ഞങ്ങൾ എൻജിയോ ഫ്രയിംവർക്ക് തന്നെ ഉണ്ടാക്കി. എങ്ങനെ എൻജിയോകൾക്ക് ചില സ്ഥാപനങ്ങൾ തുറന്ന് കൊടുക്കാം? എനിക്ക് തോന്നുന്നു സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളും എൻജിയോകൾക്ക് തുറന്ന് കൊടുക്കുന്നതാണ്  അടുത്ത നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം; എന്ന് പറയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു -കാരണം ഇതൊക്കെ ഒരു ക്ളോസ് ഡോർ ആയി നിൽകേണ്ടുന്നതല്ല (കൈയടി).

കാരണം, ഞാൻ തുറന്ന് സമ്മതിക്കുന്നു – സാമൂഹിക നീതി വകുപ്പിൽ കാലകാലങ്ങളായി ഉണ്ടായി വന്നിട്ടുള്ള സിസ്ട്ടം പ്രകാരം നമ്മുടെ അവിടുത്തെ സ്റ്റാഫ് ഒന്നും ട്രയിണ്ടല്ല. അവരെ കുറ്റം പറഞ്ഞിട്ടു കാര്യമില്ല, കാലാകാലങ്ങളിൽ  ഉണ്ടായിട്ടുള്ള ഒരു സംവിധാനത്തിൽ വന്നു പെട്ടു പോയിട്ടുള്ളതാണ്. ഇവർ തന്നെ ഈടപെടുംമ്പോൾ, ഉള്ള മാസിക രോഗം വർദ്ധിക്കുക എന്നതല്ലാതെ കുറയ്ക്കാനുള്ള ഒരു സംവിധാനം ഇല്ലാതത് കൊണ്ട് നമ്മൾ എടുത്തിരിക്കുന്ന ഒരു തീരുമാനം ഇവരെക്കൂടി നമ്മൾ ട്രയിനിംഗിന്റെ ഭാഗമായി മാറ്റുക എന്നുള്ളതാണ്.  അതു കൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ കീഴിലുള്ള -ഗവൺമെന്റിറ് തലത്തിലുള്ള – കെയർ ഹോമിലുള്ളവരെ ഈ സ്പെഷ്യൽ ട്രയിനിംഗ് കൊടുക്കുന്നതിന് വേണ്ടിയിട്ടുള്ള തീരുമാനവും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മാത്രമല്ല ഇവിടേയ്ക്ക് ട്രയിണ്ട് എൻജിയോസിന് കടന്നു വരാനുള്ള വാതിലുകൾ തുറന്ന് കൊടുക്കുന്നത്, കാര്യങ്ങൾ കുറച്ച് കൂടി ട്രാൻസ്പേരൻറ് ആവാൻ സഹായിക്കും …….


ഏതായാലും ചേച്ചി, ഇതിനൊക്കെ മുൻകൈയെടുക്കുന്ന –  സുഗതകുമാരി ടീച്ചർ – എന്ന ചേച്ചി. ചേച്ചിക്ക് ഇപ്പോൾ എൺപത്തി ഒന്ന് വയസായി എന്നാൽ നമ്മുക്കത് തോന്നാതത്  എന്തെന്ന് വച്ചാൽ, മനസ്സിൽ നന്മ ഉള്ളതുകൊണ്ടെന്നാണ് എനിക്ക് പറയുവാനുളളത് (കൈയടി). കാരണം ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകുന്ന എല്ലാവർക്കും മനസ്സിന്റെ ചെറുപ്പം എപ്പോഴും കാത്ത് സുക്ഷിക്കാൻ പറ്റും. ചേച്ചിക്ക് നല്ല ആരോഗ്യവും ദീർഘായുസ്സും നേർന്നു കൊണ്ട് ഞങ്ങൾ എല്ലാ കാര്യത്തിലും -സാമൂഹിക നീതി വകുപ്പും ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ലീഗൽ സർവീസ് സൊസൈറ്റിയും-  ചെച്ചിയുടെ കൂടെ തന്നെയുണ്ട് എന്ന്  സുചിപ്പിക്കാൻ ഈ അവസരം ഉപയോഗിച്ചു കൊള്ളുന്നു.

ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ രണ്ടാമത്, ഏറ്റവും നല്ല, ഇൻറ്റർ നാഷണൽ ലെവലിലുള്ള റൂൾസ്സ് ഫ്രയിം ചെയ്യാൻ സാധിച്ചു.ഇനി ചേച്ചി ആഗ്രഹിക്കുന്നത് പോലെ മാനസ്സിക വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്നവരെ പരിരക്ഷിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ, അവരുടെ പുനർധിവാസത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഒന്നാം സംസ്ഥാനമായി കേരളത്തിനെ മാററാൻ നമ്മുക്ക്  പരിശ്രമിക്കാം എന്ന് പറഞ്ഞു കൊണ്ട് എന്റെ വാക്കുകൾ ചുരുക്കുന്നു (കൈയടി).